ATATÜRK'ÜN YIKTIĞI ÖZERK DEVLET!

ATATÜRK'ÜN YIKTIĞI ÖZERK DEVLET!

Atatürk'ün yıktığı özerk devlet! Yunanlılar unutmuyor...

30 Temmuz 1922'nin sıcak bir İzmir sabahı, Hükümet Konağı balkonundan özerk bir devletin duyurusu yapıldı. Anadolu'da bulunan Rumların oluşturduğu bu devlet, bir ay sonra başına geleceklerden habersizdi...

     

Atatürk'ün yıktığı özerk devlet! Yunanlılar unutmuyor... - Resim: 1

Megali İdea, Türkçe adıyla 'Büyük Fikir'...

Yunanlıların, Batı Anadolu, Adalar'ın tamamı, Kıbrıs ve İstanbul'u topraklarına katarak Yunanistan'ı Bizans günlerine geri getirme fikri.

Yüzyıllardır bu fikrin gerçekleşmesi hayallerini kurdular.

Atatürk'ün yıktığı özerk devlet! Yunanlılar unutmuyor... - Resim: 2

30 Temmuz 1922 günü İzmir’deki Hükümet Konağı'nda Batı Anadolu’da bir “İonya Devleti” kurulduğu ilan edilmişti.

Üstelik başkenti İzmir olan bu devlet yaklaşık on sekiz bin kilometre karelik bir alanı kapsayacak ve 1 buçuk milyon milyonluk bir nüfusa sahip olacaktı.

Atatürk'ün yıktığı özerk devlet! Yunanlılar unutmuyor... - Resim: 3

Osmanlı Devleti'nin 1. Dünya Savaşı'nda işgâle açık hale getirilmesi, Anadolu'daki Rumların iştahını kabarttı.

İngilizler ise bu noktada asıl ateşleyici rolünü üstleniyor, Türkleri Orta Asya'ya sürme hülyaları aşılıyordu.

 

Atatürk'ün yıktığı özerk devlet! Yunanlılar unutmuyor... - Resim: 4

İzmir'in işgâl edilmesiyle Anadolu'daki Rumlar bu fikre daha çok kapılmış, Türklerin evlerine tacizlere başlamıştı.

Ancak aynı günlerde Karadeniz'de yol alan Bandırma vapurunda Batı'nın amaçlarına çomak sokacak büyük bir asker bulunuyordu.

Mustafa Kemâl, İzmir'in işgâline hiddetle karşı çıkmış, kafasında olası bir özerk devlete karşı yapılacakları tasarlamaya başlamıştı bile.

Atatürk'ün yıktığı özerk devlet! Yunanlılar unutmuyor... - Resim: 5

İNGİLİZ ESERİ KUKLA DEVLET

İngiltere, Mustafa Kemal’in başlattığı Türk Kurtuluş savaşının başarıya ulaşıp, bölgeye çıkış izni verdiği Yunanlıların Anadolu’dan sökülüp atılmasını çıkarlarına uygun görmüyordu. Böyle bir durumda Yunanlılarla işbirliği yapan Rumların hali de İngiltere’yi düşündürüyordu. 

Atatürk'ün yıktığı özerk devlet! Yunanlılar unutmuyor... - Resim: 6

VENİZELOSÇU SUBAYLAR ÖRGÜT KURDU

Bunun yolu Batı Anadolu’da bir "İonya Devleti" kurmaktan geçiyordu. İngiltere bu devleti kurduracak ve vereceği destekle de yaşamasını sağlayacaktı!

Atatürk'ün yıktığı özerk devlet! Yunanlılar unutmuyor... - Resim: 7

Aslında özerk devlet fikri, geçmişte ilk olarak İngiliz Dışişleri Bakanı Lyod George'dan gelmişti.

İstanbul'da bulunan Venizelosçu subaylar tarafından örgütler kuruldu ve yerel toplantılardan sonra bölge toplantıları düzenlendi. Bir nevi ön meclisi oluşturan toplantılarda bölge isimleri Antik Yunan isimleriyle anılmaktaydı.

Örgüt, Yunan hükümetine "Anadolu'dan çekilmeyin" mesajı vermekte ve dini lider Hristotomos Kalafatis önderliğinde yabancı devletlerden destek bulmaya çalışmaktaydı.

 

Atatürk'ün yıktığı özerk devlet! Yunanlılar unutmuyor... - Resim: 8

ÖZERK DEVLET KURULUYOR

Örgütle yakın ilişki kuran Lyod George, 1.5 milyonluk nüfusu kapsayacak bir özerklik sözü verdi. Lozan'da bu özerk yapının koz olarak kullanılacağını düşünmüştü. 

 

Atatürk'ün yıktığı özerk devlet! Yunanlılar unutmuyor... - Resim: 9

Temmuz ayına gelindiğinde Batı Anadolu Rumları tarafından İzmir'de kuruluş için bir metin hazırlandı. Bu metin Fransa, Amerika, İtalya, İngiltere devlet başkanlarına ve dışişlerine muhtıra olarak sunuldu. 

Atatürk'ün yıktığı özerk devlet! Yunanlılar unutmuyor... - Resim: 10

Başkanı Stergiadis olacağı bu devletin ismi 'İonya' idi.

Devletin merkezi İzmir olacak, 1.5 milyonluk nüfusuyla Çanakkale-Aydın arası kıyı şeridinde hüküm sürecekti. 

Atatürk'ün yıktığı özerk devlet! Yunanlılar unutmuyor... - Resim: 11

Orduları Yunanistan işgâl kuvvetleri içinde yer alan Batı Anadolulu Rumlar ve bölge içindeki halktan oluşacaktı.

Türkler orduda geri hizmette kullanılacak, Ermeniler de bu devlette söz sahibi olacaktı.

Venizelos'un ordudan uzaklaştırılan askerleri de mevcut askerlere eğitim verecekti.

 

Atatürk'ün yıktığı özerk devlet! Yunanlılar unutmuyor... - Resim: 12

Kuruluş öncesi Türklerin desteğini alabilmek için özerk devlet kurma çalışmalarında Türklere ılımlı mesajlar verilmekte, "Kardeşçe yaşayacağız, savaş istemiyoruz" afişleri her yere asılmaktaydı.

 

Atatürk'ün yıktığı özerk devlet! Yunanlılar unutmuyor... - Resim: 13

OSMANLI BELEDİYE BAŞKANI HAİN PLÂNI DESTEKLEDİ

Osmanlı hükümeti tarafıdan görevlendirilen İzmir Belediye Başkanı Hasan Paşa da bu özerk oluşuma destek olmakta ve adını tarihe utançla geçirmekteydi.

Kemalist karşıtları da bu özerk yapıya desteklerini belirtmişlerdi.

Atatürk'ün yıktığı özerk devlet! Yunanlılar unutmuyor... - Resim: 14

Özerk yapının bayrağı ise, Yunan bayrağının tıpa tıp aynısı idi.

Yalnızca Türkleri temsilen kırmızı bir şerit eklenmişti.

Atatürk'ün yıktığı özerk devlet! Yunanlılar unutmuyor... - Resim: 15

ÖZERK DEVLET İLAN EDİLİYOR

30 Temmuz 1922'de sözde başkan Stariadis balkona çıkmıştı. Onca baskıya rağmen katılım ancak bin civarındaydı.

Atatürk'ün yıktığı özerk devlet! Yunanlılar unutmuyor... - Resim: 16

İzmir Belediye Başkanı Hacı Hasan Paşa da yeni idarenin mutluluk getireceğini söyledi.

Stergiadis ise özetle şunları söyledi:

'Böyleye huzur ve barış gelecek... Anadolu'da çıkan Kemalist başkaldırı bu birliğimizi bozmaya yöneliktir.'

Atatürk'ün yıktığı özerk devlet! Yunanlılar unutmuyor... - Resim: 17

TÜRK BAYRAKLARI İNDİRİLDİ

Üç dini lider törenlerde dualar okudu. Kuruluştan birkaç gün sonra kurumlardan Türk bayrakları indirildi.

Osmanlı memurlarının görevlerine son verildi. Oluşuma isyan edenler derhâl tutuklandı. Sözde başkan Stariadis halka sadece Rumlardan oluşan yerel meclisler kurulmasını istedi. Türklerin ise sadece geri hizmetlerde bulunması kararlaştırıldı. Sözde devletin kurulmasına Osmanlı hükümeti kuru bir propesto ile karşılık verdi.

Atatürk'ün yıktığı özerk devlet! Yunanlılar unutmuyor... - Resim: 18

Mustafa Kemal Paşa'nın liderliğindeki Büyük Millet Meclisi ise, bu olayı İstanbul hükümetinin acziyetinin göstergesi olarak değerlendirdi.

Atatürk'ün yıktığı özerk devlet! Yunanlılar unutmuyor... - Resim: 19

Doğan özerk devlet, daha kırkıncı gününü doldurmadan Türk ordusunun İzmir'e girişiyle can verdi.

Atatürk'ün yıktığı özerk devlet! Yunanlılar unutmuyor... - Resim: 20

Yenik Yunan ordusunun subayları Yunanistan’a dönünce bir darbeyle İonya Devleti’nin kurucusu Yunan hükümetini devirdi, beş bakanı kurşuna dizdi.

Atatürk'ün yıktığı özerk devlet! Yunanlılar unutmuyor... - Resim: 21

SÖZDE BAŞKAN İNGİLİZ GEMİSİYLE KAÇTI!

İzmir’deki Yunan Genel Valisi Stergiadis, Türk ordusu İzmir’e girmeden önce, körfezdeki bir İngiliz savaş gemisine binerek uzaklaştı. 

Atatürk'ün yıktığı özerk devlet! Yunanlılar unutmuyor... - Resim: 22

Ve ömür boyunca büyütmeye çalıştığı Yunanistan’a bile dönemeyerek Fransa’ya sığındı.

Atatürk'ün yıktığı özerk devlet! Yunanlılar unutmuyor... - Resim: 23

Mustafa Kemal Paşa, Kurt Kapanı plânıyla 6 ayda yarılamaaz denilen yunan cephesini 3 günde yardı.

Türk ordusu İzmir'e büyük bir coşku seliyle âdeta akın etti.

Sözde İonya Devleti'nin ilân edildiği hükümet konağına Türk bayrağı çekildi.

İngilizlerin kışkırtmasıyla kurulan 35 günlük İonya Devleti, Atatürk'ün müthiş plânıyla tarihe karışmıştı.

Türk Devrimi'nin lideri, günümüzde ABD kışkırtmalarıyla tehlikeli senaryolara girişen Yunan hükümetine tam 100 yıl öncesinden unutulmaz bir ders verdi.

 

 

Atatürk'ün yıktığı özerk devlet! Yunanlılar unutmuyor... - Resim: 24

KAYNAKLAR

-YUNAN KAYNAKLARINA GÖRE 1922 YILINDA BATI ANADOLU’DA OTONOM DEVLET KURMAYA YÖNELİK FAALİYETLER Nilüfer ERDEM - Batı Anadoluda kurulan kısa ömürlü bir devlet ionya Alptekin Müderrisoğlu - Prof Dr Sadık Sarısaman, İyonya devletinin Türk basınına yansımaları